John Duns-Scotus

1266-1308

 

  İskoçya’lı düşünür. Ortaçağ Skolastiğin önemli düşünüerlerinden. ‘Fransisken Tarika’tının en parpak ışığı ‘denir.

  Diyalektik ustaları ‘Teoloji, Materyalizmi vazetmiye zorlamıştır’ der.

  Öğretisi Scotçuluk, Thomasçılığın karşısında yer alır. Teoloji’yle Felsefe’yi birbirinden ayırmaya çalıştı. Yokluktan yaratmayı reddetti. Nominalistler’i desdekledi. Scot’un terimleri ile söylersek Somut anlam’la soyut anlam’ı ilk kez karşılaştıran  ve Modern Matematikte kullanılan ‘yanlışlıktan her şey gelebilir’ postulasını kuran O’dur.

  Docteur suntil (İnce zekalı doktor)  diye anılır. Ruh’un ölmezliği konusunu bir iman olarak görür, apiriori ve aposteriori olarak tanıtlanamayacağını ileri sürer.

  ‘Acaba madde düşünemez mi?’ sorusunu ilk kez O sorar? Bu soruyı ele alan ve işleyen  Diyalektik ustaları O’nu ‘büyük Skolastik düşünür’ olarak nitelerler.

 

Eserleri:

  - Opera Omnia ,Wadding, [1] Vives [2] tarafından basıldı.

 

Bibliyografya:

  -Die Kategorien und Bedenteungslehre des Duns Scotus, M. Heidegger, [3]

  -Felsefe Tarihi, A.Weber, [4]

  -Filozoflar Ansiklopedisi, Cemil Sena, [5]

  -Materyalist Felsefe Sözlüğü,Sosyal yayınlar, [6]

SCOTİZM

 

Hristiyan Felsefesi’nin Skolastik Dönemi düşünürlerinden Scotus’un öğretisi.. Scotçuluk, Ortaçağ’ın IX.yy.dan XIV.yy.a kadar süren Skolastik Dönemi’nde, Thomizm karşısında yer alır. Scotus’un (ö.1308) öğretisiyle İtalyan Saint Thomas’ın (ö.1274) öğretisi, Hristiyanlığın temel sorunları üstünde çatışırlar. Her iki öğretinin kökleri, Ortaçağ’ın  Patristik Dönemi’ndedir. Thomas ve Dominikenler, Saint Augustinus (334-430) cudurlar. Scotus ve Fransiskenler Pelagus (360-430) cudurlar. Thomascılığa göre zeka iradeden üstündür (intellectu est superior voluntas), Scotçuluğa göre irade zekadan üstündür (voluntas est superior intellectu).  Thomasçılık gerekircidir, Tanrı’ya bile bir özgürlük tanımaz. Tanrı dünyayı yaratmak zorunda olduğu için yaratmıştır.  Scotçuluk özgürlükçüdür, Tanrı en büyük özgürlüktür ve dünyayı yaratmak istediği için yaratmıştır. Thomasçılık entellektüalist, Scotçuluk Volontarist’tir. Bu iki ilke Tanrı’dan insana yayaılır: Thomasçılığa göre insan özgür değildir,  kendi gücüyle kurtulamaz, Tanrı’nın bağışına muhtaçtır. Scotçuluğa göre insan özgürdür, kendi öabasıyla kurtulabilir. Tanrı’nın yardımına muhtaç değildir. Thomasçılıkta insan iradesi önemsizleşmekte, insan güçsüzleşmektedir. Fatalizmdir bunu sonu. Kör bir yazgıcılık.. Scotçulukla güvenin verdiği bir yükseliş sezilir.  Endeterminizm denen ahlaki bir sorumluluk başlar.

  Her iki öğreti de Konseptüalist oldukları halde Thomas Nominalizm’e daha yakındır. Thomas kavramları gerçek saymaya, Scotus gerçek saymamaya eğilimlidir. Scotçuluk, Ockham’ın  Nominalizm’ini hazırlamıştır; Ockham, Durand de Saint-Pourçain, Jean Buridanus, Pierre d’Ailly O’ndan güç almışlardır.

  Scotçular, Meryem’in ilk günahtan kurtulmuş olan gebeliği (immaculee conception) tezini tutarlar. Thomasçılar bunun zıddını. Scotçular, İsa’nın çarmıha gerilişini  Tanrı isteği sayarlar, Thomasçılar bunun insanların günahları için gerektiğinden çok ödenmiş bir karşılık olduğunu ileri sürerler. Scotçuluk Rasyoncudur, Rasyon’u en büyük güç sayar, Kutsal Kitab’a ve Kilise Öğretisine Rasyon’a uygun olduğu için inanılmalıdır. Bunu Rasyol Kutsal Kitap’tan üstün diye mi anlamak gerekir? Dogmatik inanca bir tepki..  İleri aşaması Skolastiğin çökmesi demek olacak.

 

 

[1]          1639,Lyon, 12 cilt,

[2]          1891-1895,Paris,

[3]          1916,Tüningen,

[4]          ç. V.Eralp,1949,İst, s.121,148,151-154,155,186, 223, 254,

[5]          1974,İst, c.I, Remiz Kit.

[6]          11972, İst,