Pierre Simon Laplace
1749-1827
Fransız Bilgini..
Astronom, Matematikçi ve Fizikçi’dir. 3 3 Bilim Alanı’ndaki
Bulgular’ı ve Çalışmalar’ıyla Ün yaptı.
Fransız Asker
Okulu’nda Matematik Öğretmeni’ydi. Genç Napoleon’u da
Sınavını yaparak Askerlik Mesleğine O soktu. Daha sonra
Senator oldu. Fransız Akademisi’ne seçildi. Napoleon
O’na İmparatorluk Kontu Unvanı’nı verdi. Ama O 1814 de
Napoleon’un Düşmesi için Oy kullandı ve Louis
XVIII.le birleşti, Kral da O’na Markilik ve Ayan
Üyeliği’ni verdi.
Eseri Exposition
de Kozmogoni Varsayım’ını açıkladı. Laplace’ın
bu Varsayımı, bütün Güneş Sistemi’ni bir Nebüloz’dan
türetir. İlkin
Newton tarafından Bentley’e yazılan bir
Mektup’ta İhtimal olarak Sözü edilen ve sonra 1755 de
Kant tarafından ileri sürülen ve bundan dolayı
Kant-Laplace Hipotezi Adıyla anılan bu Varsayım, daha
önce
Leibniz tarafından ilerisürülen Evren’in Ruhsal
olan bir İlke’den oluştuğu Şeklindeki İdealist Varsayım’a
karşı Maddeci bir Temel’e dayanıyordu. Napoleon,
Laplace’a ‘Kozmogoni’nizde bu Evren’in Yaratıcı’sından hiç
Söz etmemişsiniz’ der. O da ‘ Uzay’da böyle bir şey’e
rastlamadım’ der. Veya ‘ böyle bir Varsayım’a ihtiyaç
duymadım’.
Daha sonra
Mecanique Celeste Eserinde
Newton’dan Euler’e kadar Evrensel Çekim
Konusundaki Bütün Çalışmaları Tutarlı bir Öğreti olarak
birleştirir.
Theorie Analytique Adlı Eserinde Olasılıklar Hesabına
büyük Katkı’da bulunur. Magnetik Alanlar’da Elektrik
Akımları’nın Karşılıklı Etkilerine kadar iki Temel Yasa
Laplace Yasaları Adıyla anılır. Bir Magneti
Alan’da Elektrik Akımını etkileyen Güçler’e de Laplace
Güçleri denir. Laplace Denklemi’ne
dayanan bir Gradya’nın Diverjansını gösteren Diferansiyel
Operatör Laplace Operatürü Adıyla anılır.
Magnetik İndükleme Eksenel Vektörüne de Laplace
Vektörü denir. Kimyasal Tepkimeler’le ilgili İlk Isı
Ölçümünü de Laplace yaptı (1780). Gaz’ın Adiyabatik
Değişimler Formülünü bulan ve bunu Ses’in Yayılma Hızını
dilegetirmede kullanan O’dur. Laplace, İstatiksel
Çalışmaları’yla Ekonomi Edebiyatı’nda da Yer alır. Ekonomi’de
Çan Biçiminde bir Eğritle gösterilen ve en Büyük’le en
Küçükler’in her iki Yan’da Eşit bir Azınlıkta kaldıklarını (
örneğin bir Boy Sınıflandırmasında Dev Yapılılar ile Cüceler)
saptayan Yasa’ya Laplace-Gauss Yasası denir. Bu Yasa,
Gözlem Sayısı arttıkça Olasılığın Kesinliğe yaklaştığını
saptayan Laplace’ın bu Bulgusu üstünde Gauss
tarafından kuruldu. O kadar Sağlam sayılır ki bu Yasa’ya
uymayan herhangi bir Durum’da İstatistikçiler Yanılgıı
kendilerinde ararlar.
Yanılgılar’ına gelince.. O Mekanik bir Gerekirciliğe inanır.
Bu yüzden Mekanik Determinizm’e Laplace’ci
Determinizm denir. Determinizm de her Olgu’nun bir Nedeni
vardır; Mekanik Determinizm’de ise bu Neden mekaniktir ve
birbirinden bağımsız bir neden-sonuç zinciri halinde sürekli
olarak tekrarlanır. Yani sonuç kendi Nedeniyle aynılaşır ve
kendisiyle aynı olan yeni bir Sonuç Meydana getirir. Bu
Evrim’le Sıçrama (Gelişme’yle Sıçrama) yı İmkansız kılar.
Böylece Markistler’in Değimiyle Bilimsel Determinizm, Papazca
bir Kaderciliğe dönüşür. Laplace, Geleceğin Bütün
Olaylarını Şimdiden saptayacak Üstün bir Zeka tasarladı. Onun
Değimiyle ‘Doğa’yı Hareket’e getiren Bütün Güçleri ve Doğa’yı
Teşkil eden bütün Varlıklar’ın birbirlerine karşı olan
Durumlarını belli bir Anda bilebilecek ve bunları Matematiksel
Formüller’e bağlayabilecek bir Dahi’. Laplace’a göre
‘Böyle bir Dahi olsaydı, Evren’in en Büyük Cisimleri’nden en
Küçük Cisimlerine kadar hepsinin Hareketlerini Matematik
Formüller’de kolaylıkla toplayabilir ve Geleceği de, Geçmişi
de Gözlerimizin önüne serebilirdi’. Felsede Edebiyatın’da buna
Laplace’ın Cini denir.
Eserleri:
-Exposition
du Systeme du Monde, (Dünya Sistemi’nin Açıklanışı),
-Mecanique
Celeste, (Gök Mekaniği),
-Theorie
Analytique des Ptobalities ,(Olasıklıklar’ın Analitik
Kuramı),
