Ahmed Cevdet Paşa

1822-1895

 

      Lofça/ Bulgaristan'da doğdu. İlk ve Orta Öğrenim'ini Memleket'inde tamamlayarak İstanbul'a geldi (1839). Murad Molla Tekkesi'nde Arapça, Farsça, Mantıq, Hendesehane'de Matematik Dersleri aldı. Fransızca öğrendi. Medrese Öğrenimi görerek İcazet aldı.

Dönem'in Şeyhulislam'ı tarafından tanıştırıldığı, kendisine Yakınlık gösteren Peşid Paşa'nın Himayesinde Siyaset'le ilgilenmeye başladı.

 Maarif Meclisi Üyeliği ve Darulmuallim Müdürlüğü'ne atandı (1850).

Fuad Paşa ile birlikte ilk Osmanlı Grameri sayılan, 3 Lisan'ın ( Türkçe, Arapça ve Farsça'nın) Gramerini açıklayan Qavaidi-Osmaniye Adlı Eser'i hazırladı. Sadeleştirilmiş Biçimi olan Qavaidi Türkiye (1873) Uzun Yıllar Ders Kitabı olarak okutuldu.

Kurulmasında Önemli Rol oynadığı Encümen-i Daniş Üyeliği'ne getirildi. Bu Kurul'un Kararıyla  Osmanlı Tarihçiliği'nin en büyük Başarısı sayılan 1774-1826 arası Osmanlı Tarihi'ni anlatan Ünlü Eseri Tarihi Cevdet'in Yazımını ve İbnu Haldun'un Muqaddime'sinin Çeviri'sini üstlendi. Tarih'inin ilk 3 Cild'ini bitirince Vakanüvistliğe getirildi (1855). Eser'ini Modern Tarih Anlayışına Uygun olarak hazırladı.

      1837 de Meclisi Alii-Tanzimat, 1864 de Meclisi Valayı Ahkamı Adliye Üyeliği'ne getirildi. Vakanüvistlik'ten ayrılıp Halep Valiliği'ne, daha sonra 1866 da Divan-ı Ahkamı Adliye Reisliği'ne getirildi. Başkanlığında kurulan Mecelle Cemiyeti tarafından Mecelle'nin 4 Cild'i yayımlandı. Fikir Ayrılığına düştüğü Şeyhulislam tarafından Görev'inden azledilip Bursa Valiliği'ne atandıysa da, Kontrolu olmadan hazırlanan Mecelle'nin 5.ve 6. Ciltleri'nin Ağır Eleştiriler'e uğraması üzerine yeniden Komisyon başına getirildi. Bu Ciltler yeniden yazıldı.

      Maarif ve Adliye Nazırlığı yaptı ( 1875). Ayrılıp 2.kez atandığı (1876) Dahiliye ve Evkaf Nazırlıkları’ndan sonra bir süre Suriye Valisi oldu (1878). Suriye Valiliği’nden Ticaret Nazırlığı’na, yeniden Adliye Nazırlığı’na 4.ve 5. defa ( 1886) getirildi. Girit Sorunu Görüşmelerine katıldı. 

II.Abdulhamid tarafından Meclisi Ali Üyeliği'ne atandı (1890). Son Yılları'nı daha çok İlmi Çalışmalar'la geçirdi.

      Uzun süre Mustafa Reşit Paşa'nın Yardımcısı olarak çalışmasına rağmen, Batıcılar'a karşı İslami Düşünce ve Gelenekler'in Savunuculuğunu yaptı. Abdulhamid tarafından İtibar gördü. Mithat Paşa'yla Sürekli Mücadele etti. Medeni Hukuk'taki Boşluğun Fransız Medeni Hukuku’nun çevrilerek doldurulmasını isteyen Batıcılar'a karşı çıktı. Mecelle'nin 16 Kitab'ının hazırlanmasını sağladı (1868-1876).

      Abdulhamid'in  İsteği üzerine yazdığı Maruzat'ta 1839-1876 arası geçen Olayları değerlendirdi.  6 Ciltlik Qısası Enbiya ve Teravihi Hulefa Adlı Eser'inde Hz. Adem'den Hz. Muhammed'e kadar tüm  Peygamberler'in Hayatı ve II.Murad Dönemi'ne kadar İslam Tarihi, Sade bir Dil ve Samimi bir Uslupla anlatıldı.

      Şiirlerini, Ömrünün son Yılları'nda II.Abdulhamid'in Israrı üzerine bir Divançe'de topladı.

      25 Mayıs da İstanbul Bebek'de öldü. Fatih Sultan Mehmed Türbesi Mezarlığı'na gömüldü. Michlet ve Tain'i okudu.

     

      Eserleri:

      -Mukaddime-i İbnu Haldun [1]

      -Qavaidi Osmaniye [2]

      -Tezahir, [3]

      -Mecellei Ahkamı Adliye [4]

      -Adabı Sedad,1877

      -Tarihi Cevdet [5]

      -Belagat-ı Osmaniye  [6]

      -Qısası Enbiya ve Teravih-i Hulefa [7]

      -Maruzat  [8]

      -Kırım ve Kafkas Tarihçesi,[9]

      -Divançe, [10]