Eşref Edip Fergan
1882-1971
Türkistanlı bir
Aile'nin
Çocuğuydu. Selamik/ Serez'de doğdu. Sıbyan Mektebi'ni
ve Rüştiye'yi burada bitirdi, Müftü Ümaduddin
Efendi’den İlimler Tahsil etti. Bir Yıl kadar
Mahkeme-i Şeriyye'de Katip olarak çalıştıktan sonra
İstanbul'a geldi. Mekteb-i Huquq'a devam ederken
Atik Ali Paşa Camii'nde Medrese Dersleri'ni Takip etti.
II.Meşrutiyet'in
İlan'ından
hemen sonra Yayın Hayatı'na başlayan Sırat-ı Mustakim,
Sebilürreşad Ekibi içinde yer aldı. Önce Ebulala
ile birlikte, daha sonra tek başına bu Mecmua’nın gerekse
Sırat-ı Müstakim- Sebilürreşad Kütüphanesi'nin Kitap
Yayıncılığı'nda Büyük Emekleri geçti. O Dönem için çok Başarılı
sayılabilecek bir şekilde Vaaz ve Konuşmaları Not almak ve
düzenlemek suretiyle Dergi’de yayımladı.
Milli Mücadale
Yılları'nda Sebilürreşad'ı Ankara, Kastamonu ve
Kayseri'de yayınladı. İstanbul'a karşı Ankara'yı destekleyen
Mecmua’nın Geniş Halk Kitleleri'ni etkileyecek Faaliyetler'inde
Hizmetleri geçti. Lozan Anlaşması sonrasında İslamcı Kesim'in Meclis'den ve
Etkin Odaklar'dan uzaklaştırılması
Teşebbüsler'inden Sebilürreşad da Büyük Ölçüde etkilendi.
Nihayet Şeyh Said İsyanı Vesile edilerek çıkarılan
Takrir-i Sukun Qanunu ile Sebilürreşad kapatıldı ve
Sahibi Eşref Edip tutuklanarak Şark İstiklal
Mahkemeleri’nde yargılandı ( 1925).
Şartlı olarak Serbest bırakılmasının ardından İstanbul’a geldi,
Asar-ı İlmiye Kütüphane’sini kurdu ve çoğu
Tercüme Küçük Risaleler yayınladı.
Tek Parti
Yönetimi çözülmeye
başlarken o tekrar Yoğun bir Yayın Faaliyete girişti. MEB.'nın
neşrettiği İslam Ansiklopedisi’ne karşı
İslam-Türk Ansiklopedisi'ni Neşre başladı.
Mayıs 1948 den itibaren Sebilürreşad'ı yeniden Yayın
Hayatı'na soktu ve Etrafına topladığı Yazar Kadrosu'yla Halk
Partisi'nin 1950 sonrasında da DP nin
Din, Laiklik, Siyaset Konularındaki İcraatını Tenkit etti.
Yazdığı Yazılar ve Ahmed Emin Yalman'la yaptığı Yazılı
Münakaşalar yüzünden Malatya Hadisesi sonrasında tutuklandı.
Son yargılanması ise Kara Kitap yüzünden oldu.
15 Aralık da
Vefat etti.
Edirnekapı Mezarlığı'na defnedildi.
Eserleri:
-Mehmet Akif-
Hayatı, Eserleri ve 70 Muharririn Yazıları,
-Inqılap Karşısında Akif-
Fikret Gençlik Tan'cılar,
-Tevfik Fikret'i
Beş Cephe'den 40 Mukarririn Tenkitleri,
-İslam Ansiklopedisi'nin
İlmi
Mahiyeti,
-Çocuklarımız Din Kitabı,
-Risalei Nur
Müellifi
Bediuzzaman Said Nur- Hayatı, Eserleri, Mesleği,
-Qur'an- Garp
Mütefekkirleri'ne Göre Qur'an'ın Azamet ve İhtişamı Hakkında
Dünya Mütefekkirlerinin Şehadetleri,
-Bediuzzaman Said Nur
ve Nurculuk,
-Risalei Nur Muarızı
Yazarların İsnadları Hakkında İlmi bir Tahlil, 1965
- Kara- Kitap- Milleti nasıl
aldattılar, Mukaddesatına nasıl saldırdılar?, 1967
Sebilürreşad ve İstiklal
Mahkemesi Hatıraları hemen Sebilürreşad'ın Yeni
Dönem'inde Tefrika edilmiş, N. Şahiner tarafından
hazırlanan bazı Hatıraları da Yeni Asya Gazetesi'nde ( Ocak 1978) neşredildi.
Birçok
Kitabı ve Tercüme'yi
yayına hazırlayan Eşref Edip'in Tevhid'i-Efkar, Ses
( Balıkesir "İstanbul Yazıcısı" Müstarıyla), Yeni Sabah,
Millet, Diyanet, Yeni Asya, Yeni istiklal, Bugün, İttihad
gibi Yayın Organları'nda da Yazıları neşredildi. K.
Mısıroğlu'nun kendisinden naklettiğine göre, Hilafet'in
İlgası Tartışmaları sırasında Karahisarı Sahip Mebusu Hoca
Şükrü Efendi Adı ile basılan Hilafeti İslamiyye ve
Büyük Millet Meclisi ( Ankara 1339) Başlıklı Muhalif
Risalesini Eşref Edip Kaleme almış, Hoca Şükrü'nün
Milletvekilliği Dokunulmazlığından İstifade etmek Maksadıyla
O’nun Adıyla yayımlandı.