Feth Ali Şah

1771-1834

 

       1797-1834 arasında İran Şahı. Kaçar Ailesi’nden Hüseyin Kuli Han’ın Oğlu olarak 1771’de doğdu. Amcası Ağa Muhammed Han’ın 1707’de Ölüm’ünden sonra yerine geçti.

Ülkesini Fransa, İngiltere ve Rusya’nın Doğu’da Yoğun Rekabet’e giriştikleri bir Dönem’de yönetti. İktidar’ının İlk Yılları’nda Ordular’ını  İran üzerinden İngiltere Denetim’indeki Hindistan’a geçirmeyi amaçlayan Fransız-Rus İttifakı 1801’de Çar I.Pavel’in öldürülmesiyle bozulmuştu. Ama, Ruslar’ın İran Konusundaki Emeller’i sürüyordu. Bu Tehlike Karşısında Dış Desdek arayan Feth Ali Şah, Avrupa Devletleri’yle Diplomatik ve Askeri İlişkiler’e girdi. İlk olarak İran Ordusunu nodernleştirmek Amac’ıyla Fransa’dan Askeri danışmanlar getirtti. Bir yandan da Napolyon’un Asya’yı Ele geçirme İhtimal’ine Karşı İngiltere’nin Desdeğini sağladı.

Saltanat Süresi’nin Büyük Bölüm’ünü Rusya ile savaşarak geçirdi. Bu Savaşlar’da İran Ordusu’nun Yönetim’ini genellikle Oğlu Abbas Mirza’ya vermişti. İran’ın Yenilgi’yle sonuçlanan uzun bir Savaş’tan sonra 1813’te imzalanan Gülistan Antlaşması’yla Karabağ, Şeki, Şirvan, Derbent, Kuba, Bakü ve Taliş Rusya’ya bırakıldı. Feth Ali Şah, aynı Yıl Horasan’da  Afganistan Hükümdarı Şah Mahmud’un kışkırtmasıyla başlayan Ayaklanma sırasında Herat’ı El’e geçirdiyse de koruyamadı. Abbas Mirza Komutası’ndaki bir Ordu 1821’de Doğu Anadolu’ya girerek Doğubayazıt ve Bitlis’i El’e geçirdi. Ama Savaş şartları’nın ağırlaşması üzerine Barış istemek Zorunda kaldı. 1823’te imzalanan Erzurum Antlaşması’yla sona eren bu Savaş, Son Osmanlı-İran Savaşı oldu.

Rus Çarı I.Aleksandr ölünce, Abbas Mirza bundan yararlanarak Gürcistan’ı Geri alması için Babasını kışkırttı. Feth Ali Şah, Eylül 1826’da Gence’de, Temmuz 1827’de Abbasabad’da Ruslar’a yenildi. 22 Şubat 1828’de imzalanan Türkmençay Antlaşması’yla da Erivan ve Nahçivan’ı Rusya’ya bırakmak Zorunda kaldı. Rusya ayrıca bu Antlaşma’yla Hazar denizi’nde Savaş Filosu bulunduran Tek Ülke olma ve İran’ın İçişleri’ne Karışma Hakkı’nı Elde etti. Feth Ali Şah, 1833’te Abbas Mirza’nın Ölüm’ü üzerine Taht’ı Küçük Oğlu Muhammed Şah’a bıraktı. Kısa bir Süre sonra o da öldü.

       20 Ekim 1834’de Isfahan’da öldü.

       Hakani Mahla’sıyla Şiirler yazdı.