Mevlana İdrisi Bitlisi, Mir

14??-1521

 

 

Hakimeddin İdris ibnu Hüsameddin Ali el-Bitlisi..

Bitlis’de doğdu.     1500 Başlarında Yavuz Sultan Selim Saltanatı’nı İran Şahı İsmail Şiiliği’ne karşı Bölge’de savunan Kürtbeyi..

Şeyh Ömer Yesir Tariqatı’na Bağlı Hüsameddin Ali’nin Oğlu’ydu. Önce Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan’ın Oğlu Ya’qub Bey’in Maiyet’inde bulundu. II.Bayazıd’ın 1485’te kazandığı bir Zafer üzerine Tebrikname yazınca Sultan’ın İlgisini çekti. 1501 de Şah İsmail, Safevi Devleti’ni kurunca II.Bayazıd’a sığındı. O artık  bir Osmanlı Tarihçi ve Devlet Adamı’dır.. İlk 8 Osmanlı Padişahı’nı konu alan ve Heşt Bihişt Adlı Eser’i yazdı.

1502-1504 da Sultan’ın isteği üzerine yazdığı Eser 80.000 Beyt’ten oluşan Manzum bir Tarih Kitabı’dır. Osmanlı Hanedanları’nın Soyağacı’nın sayıldığı, Selçuklular’la Bağlantılar’ının ve yaptıkları ilk Savaşlar’ın Ele alındığı bir Giriş’le başlar. Osmanlı Sultanları’nın ilk 8’inin Saltanat Dönemleri’ni anlatır ve 1506’da Firuz Bey’in Bosna Valisi olmasıyla sona eder. Süslü Uslubu’ndan dolayı daha sonraki Kuşaklarca pek iyi anlaşılamayan Eser, Abdulbaki Sadi tarafından Türkçe’ye çevrildi. Bitlisi’nin ayrıca Sultan Bayazıd’a sunduğu Münazara-i Savm ü İd Adlı bir Temsili Öyküsü ile Ölüm’ünden sonra bazı Parçaları Ele geçen ve Oğlu Ebu’l-Fazl tarafından yeniden düzenlenen Farsca bir Selimname’si vardır.

Yavuz Selim’in Çaldıran Savaşı’na (1514) katıldı.

Yavuz Sultan Selim ile Şah İsmail arasında 23 Ağustos 1514'te yapılan Çaldıran Savaşı'nda Şah İsmail'in Ordusu Büyük bir Yenilgi’ye uğradı. Bu Savaş’a Diyarbakır Valisi Ustacılı Muhammed Han da katılmıştı. Ordusu Perişan olmuş, kendisi de öldürülmüştü. Bunu Fırsat bilen Diyarbakır Halkı ayaklandı. Safaviler'in Şehir’de kalan Yöneticileri yok edildi. Kadın ve Çocuklar, Kale dışına atıldılar. İsyan’ı yönetenler, Mevlana Bitlisli İdris'e Haber göndererek, Sultan Selim'e bağlanmak ve Osmanlı Birliği’ne katılmak istediklerini, bu Konu’da Yardımcı olmasını dilediler.

Yavuz Sultan Selim de Diyarbakır Bölgesini ve Doğu Anadolu'yu Ülkesine katmayı düşünmekteydi. Tebriz'in 6 Eylül 1514'te Fethi’yle sona eren Sefer’inden Amasya'ya dönüldüğü zaman, kendisine Durumu aktaran Bitlisli İdris'i bu İşle görevlendirdi. Padişah’tan Kürd Beyleri’ne hitaben yazılmış Emirnameler alan İdris, Bölge’yi dolaşmaya başladı. Kürd Beyleri’nin de aynı Arzu’yu taşıdıkları anlaşıldı. Mardin, Urfa, Diyarbakır Çevresindeki Sünni Kürd Beyleri’yle anlaşarak onları Osmanlılar’ın yanına çekti, böylece bu Yöreler’in Savaş yapılmadan Osmanlı Egemenliği’ne girmesini sağladı.

Amid Halkı’nın İsyanını, Kürd Beyleri’nin Tutumunu ve İdris'in Faaliyetlerini Haber alan Şah İsmail de birtakım Önlemler aldı. İlk İş olarak, Ustacılı Muhammed Han'ın Kardeşi Karahan'ı Urfa Hakimi Durmuş Bey ile birlikte Amid'i kuşatıp geri almakla görevlendirdi. Mardin, Hasankeyf ve Ergani'de bulunan Safavi Kuvvetleri’ne de Karahan'a katılma Buyruğu verildi. Çapakçur Yolu’yla Amid'e Hareket eden Karahan'ın Ordusu, bu Kuvvetler’le birlikte 5000 e ulaşmış bulunuyordu. Amid 1 Yıl kadar Kuşatma altına tutuldu. Birçok Saldırı yapıldı. Şehir Halkı Büyük bir Cesaret’le savaşıyor, Saldırılar’ı püskürtüyor, direniyordu. Sonunda Diyarbakır Kökenli olan Bıyıklı Mehmet Paşa Komutasındaki Osmanlı Ordusu, Amid'in İmdadına yetişti. Karahan, Kuşatma’yı bırakarak Safaviler'in Elinde bulunan Mardin'e doğru çekilmek Zorunda kaldı.

1 Yılı aşan Zorlu bir Savaş ve Kuşatma’nın bütün Acıları unutulmuştu. Halk Büyük bir Sevinç içindeydi. Surlar, Osmanlı Bayrak ve Sancaklar’ıyla süslenerek Şehr’in Kapıları açıldı. [1] Böylece Diyarbakır, Eylül 1515'te [2]Osmanlı Birliği'ne katılmış oldu. Haydar Çelebi Rüznamesi'ne göre Fetih haberi, 14 Ramazan 921/22 Ekim 1515 Tarihi’nde Divar-ı Hümayun'a ulaşmış ve Bıyıklı Mehmet Paşa 278 Ramazan 921/4 Kasım 1515'te Diyarbakır Eyaleti Beylerbeyliği’ne atanmıştır.[3] Eyalet, 11 Osmanlı Sancağı ile 8 Kürd Beyliği Sancağı ve 5 Hükümet’ten oluşuyordu.[4] 1500lerde Diyarbakır, Osmanlı Yönetimi’nde Parlak bir Dönem yaşadı. 1 Yıl’dan fazla süren Kuşatma sırasında Harap olan Şehir adeta yeniden İnşa edildi.

İdris Mısır’ın Fethine de katıldı.(1517). 1520’de yazdığı ve 1.Selim’i övdüğü bir Kaside’de Mısır’ın Yönetimi Konusundaki Görüşlerini belirtti.