Kavalılı Mehmed Ali Paşa

1769-1849

 

       1769’da Kavala, Makedonya’da doğdu.Osmanlı Veziri. 1805-1849’da Mısır     Valiliği yaptı. Soyu 1952’ye kadar Mısır’ı yönetti.

       Gençliği ve İktidar’a Gelişi:

       Aile Köken’i Kesin bilinmiyor. Bazı kaynaklar’a göre Arnavut Kökenli. Bazılarına göre Konya’dan Kavala’ya göçmüş bir Aile’den. Çocukken Babası Pazvant (Çarşı Muhafızı) İbrahim Ağa öldü. Yanına yerleştiği Amcası Kavala Mütesellimi Tosun Ağa’nın bir Süre sonra İdam edilmesi üzerine Korumasız kaldı. Hiç Öğrenim görmemişti. Bir süre Fransız bir Tüccar’ın yanında çalıştı. 18 Yaş’ında Kavala valisi’nin bir Akrabasıyla evlendi. Toplam 95 Çocuğundan 5 ini bu İlk Karısından dünyaya getirdi. Bir süre de Tütün Ticaret’iyle uğraştı.

       1798’de, Osmanlı Devleti’nin Yarı Özerk bir Etalet’i olan Mısır, Napolyon’un  Yönetim’indeki Fransız Kuvvetler’ince İşgal edildi. Mehmet Ali, Fransızlar’la savaşmak üzere Osmanlı Ordusu ile Mısır’a gitti. Büyük bir  Siyasal Beceri göstererek 1805’te Vezir Rütbesi’yle Mısır Valisi olmayı başardı.

       O Dönem’de Osmanlı Devleti’ne Bağlı Topraklar’da Toplum’un yeniden yapılanması açısından en Elverişli Ortam olan Mısır’da bulunuyordu. 3 Yıl süren Fransız İşgali sırasında (1798-1801) Geleneksel Siyasal ve Ekonomik Yapılar parçalanmıştı. Bu Sürec’i devam ettiren Paşa, daha önce Egemen olmuş olan Memluklar’ı ortadan kaldırdı. Eski Toprak Sahibi Sınıfları Tasfiye etti. Ulema’yı Devlet Memuru Durum’una getirdi. Yerli Tüccarlar’la Sanatkarlar’ın Etkinlikler’ini kısıtladı. Bedeviler’i etkisizleştirdi ve Köylşüler’in giriştiği Bütün Ayaklanmalar’ı bastırdı.

       Parlak bir Zeka’yla Büyük Kişisel Çekiciliğe Sahip olmakla birlikte, Mehmet Ali Paşa Bilgili ve Uzak Görüşlü değildi. El’indeki İmkanlar’dan yararlanmayı başaramayarak Osmanlı Yönetim İlkeleri’ne  Genel olarak Bağlı kaldı. Mısır’daki Siyasal Gruplar’ın onu Köklü Değişiklikler’e yöneltecek bir Gücü yoktu. Toplumsal Değişim’in Araçları olabilecek Ögeler daha Rejim kurulurken ezilmişti. Yöneticiler’le Yönetenler’i Büyük Ulusal Hedefler Temel’inde bir araya getirebilecek bir İdeoloji geliştirememişti. Osmanlı Hükümdarı’nın onu Valilik’ten uzaklaştırma Girişimler’ine direnmeye ve kendi Hanedan’ını yerleştirmeye çalışarak geçirdi.

       İdari ve İktisadi Islahatlar:

       Mehmet Ali Paşa Mısır’daki Konum’unu sağlamkaştırmak ve Gelirler’ini artırmak Amac’ıyla Geniş Çaplı Değişiklikler’e yöneldi. 1815’e gelindiğinde Mısır’daki Tarım Alanları’nın Büyük Bölüm’ünü  Devlet’in El’ine geçmiş ve buralardan sağlanan Gelirler artmıştı. Sulama Sistemi’ni geliştirdi. Pamuk gibi Yeni Ürünler’in yetiştirilmesini sağladı. Ekonomi’nin tam olarak Denetim altına alınması Amac’ıyla Yönetsel Yapı’’yı yeniden düzenledi. Yerel Hammaddeler’i işleyerek Modern bir Sanayi’nin Temeller’ini atmaya girişti. Paralı Ordu’yu dağıtarak Osmanlı ya da Yabancı Subaylar’ın Komutasında Mısırlı Askerler’den oluşan bir Donanma ve Ordu kurdu. Ordu’nun Gereksinimler’ini karşılamak için Doktor, Mühendis, Veteriner ve başka Alanlar’da Uzmanlar yetiştiren Batı Tipi Okullar açtı. Modern Teknik öğrenmek üzere Avrupa Ülkeleri’ne Öğrenciler yolladı.

       Paşa’nın Sanayi Alanı’nda Başarısızlığa uğramasının  başlına nedeni Yeterli Enerji Kaynakları’nın, Yerli Girişimciler’in ve eğitilmiş bir İşçi Sınıfı’nın bulunmamasıydı. Ayrıca Kötü Yönetim, Aşırı Vergilendirme, Köylüler’in Asker’e alınması ve Ticaret’in tekelleştirilmesi gibi Etkenler yüzünden Tarım Sektörü’nde bile Gerilemeler oldu. 1830lar’ın ortalarına gelindiğinde Devlet’e ait Geniş Çiftlikler Zarar etmeye başlamıştı. Ayrıca girişilen Askeri Seferler de Büyük Mali Kaynaklar gerektiriyordu.

       Yayılma Girişimleri:

       Mehmet Ali Paşa önceleri Osmanlı Hükümdarları’nın Arabistan ve Yunanistan’daki Ayaklanmalar’ı basrırma Girişimler’i desdekledi. Ayrıca Asker ve Hazinesi için Altın elde etmek için Sudan’ın Nil Bölgesi’ni İstila etti. 1827’de Donanmasının Avrupalı Devletlerce Yunanistan’daki Navarin’de yok edilmesinin ardından Padişah’a Meydan okumaya başladı. Osmanlılar’a karşı giriştiği İlk Savaş’ta (1831-1833) Kuzey’de Suriye’nin Denetim’ini El’e geçirerek Adana’ya kadar ilerledi. 2.Sefer sırasında (1838-1841) Osmanlı Birlikleri Nizip Savaşı’nda (1839) Kesin bir Yenilgi’ye uğratması ve Ahmet Fevzi Paşa Komutasındaki Osmanlı Donanması’nın Teslim olması Avrupalı Büyük Güçler’in Müdahalesine Yol açtı. Temmuz 1840’da Padişah’ın Hükümdarlık Hakları’nı tanımak Zorunda kaldı, ama Mısır ve Sudan Yönetim’inde Ailesinin Veraset hakları’nı Kabul etti.

       Paşa  1848’de Görev’den ayrıldı ve Ertersi Yıl 2 Ağustos 1849’da İskenderiye’de öldü.