Said Halim Paşa

1863-1921

 

      Kahire Doğum'lu. Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın Torunu ve Vezir Halim Paşa'nın Oğlu. İlk Tahsil'ini Özel olarak yaptı. Arapça, Farsça, Fransızca ve İngilizce öğrendi. Yüksek Tahsili'ni İsviçre'de Siyasi İlimler Dalında tamamladı. İstanbul'a geldi ve Şurayı Devlet Azalığı'na getirildi (1888). Rumeli Beylerbeyliği Payesine ulaştı (1900). Jön Türkler'le İlgisi dolayısıyla II. Abdulhamid tarafından Takip edildi, Yalısına gelip gidenler gözetlendi, Yalısı arandı. Bu Baskılar'a dayanamayarak önce Mısır'a, ondan sonra da Avrupa'ya geçti. Avrupa'da Jön Türkler'le ilgisini sürdürdü, Meşrutiyet’in İlanı için onlara Maddi ve Fikri Yardımlar'da bulundu.

      Paşa, Mısır'a ve Avrupa'ya gitmesine Sebeb olan II. Abdulhamid'e hiçbir zaman Sempati beslemeyecek, Eserler'inde zaman zaman ondan, kendi Hakları ve Serbestliği dışında her türlü Hukuku İnkar eden..."Esef Verici İdare", "Müstebit İdare", "bir Müstebit" şeklinde bahsedecektir.

      II.Meşrutiyet’in İlanı ve II. Abdulhamid'in Taht'tan indirilmesinden sonra Mısır Yolu'yla İstanbul'a döndü. (1908), Bir müddet İstanbul Belediyelerin'de çalıştıktan sonra Şurayı Devlet Başkanlığı’na getirildi (1912). Trablusgarb Savaşı'nın çıkması üzerine, Sadrazam Said Paşa tarafından İtalya Hükümeti’yle Görüşmeler'de bulunmak üzere Lozan'a gönderildi (1912).

      Said Paşa'nın İstifası üzerine kendisi de Şurayı Devlet'ten ayrıldı ve İttihat Terakki Cemiyeti Sekreterliği'ne getirildi. Mahmut Şevket Paşa'nın Sadrazam olması  üzerine  tekrar Şurayı Devlet Başkanı oldu ve kısa bir zaman sonra da Hariciye Nazırlığı’na getirildi. (1913). Mahmut Şevket Paşa'nın öldürülmesi üzerine Sadaret Kaymakamı oldu.

      Mehmet Reşad , Sadrazamlığı Viyana'da bulunan Hüseyin Hilmi Paşa'ya vermek istiyordu. Said Halim Paşa nın O'nunla çalışmak istememesi ve İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Israrlı Gayretler'iyle Sadrazamlığa getirildi. ( 1913). Kurduğu Kabine'de Hariciye Nazırlığı’nı da kendi üzerine aldı. Edirne'nin Bulgarlar'dan geri alınması ve Balkan Ülkeleri'yle Sulh Anlaşmaları'nın yapılması Paşa'nın ilk yaptığı Müsbet İcraatları.

      1914 de I. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla Hakimiyet'i de azalmaya başladı. Rusya'ya karşı Almanya ile bir Anlaşma yapıldı. Said Halim Paşa'dan Habersiz olarak, [1] İttihadçılar'ın ileri gelenlerinden Enver Paşa'nın Gizli Çalışmaları neticesinde iki Alman Gemisinin Karadeniz'e girmesi ve ondan sonra da bilinen Gelişmeler'in meydana gelmesi sonucunda Osmanlı Devleti kendisini Harbi Umumi’nin içinde buldu. Bu Olay üzerine Said Halim Paşa İstifa ettiyse de gerek Nazırlar'ın ve gerekse Sultan Reşad'ın Israrları üzerine İstifasını Geri aldı. Fakat gittikçe İttihat Terakki ile araları açıldı. Nihayet Hariciye Nazırlığı'nı kendisinden aldılar. Önemli Konular'da da kendisine danışılmaz oldu. Buna Tahammul edemeyerek Sıhhi Sebebler ileri sürdü ve İstifa etti. (1917).

      Harp Mesulu olarak Takibat'a uğradı ve Sorgu'ya çekildi. Malta Adası'na sürüldü (1919).

1921 de Tahliye edilmesi üzerine Sicilya'ya geçti. İstanbul'a dönmek istediyse de Hükümet buna Müsaade etmedi. Bunun üzerine Roma'ya geçti ve orada bir Ermeni tarafından  6 Aralık'da Şehid edildi. Naşı İstanbul'a getirilerek Sultan Mahmud Türbesi Haziresine defnedildi.

     

        Eserleri:

      Kaynaklar'da verilen Bilgiler'e göre Eserlerini Fransızca Kaleme almış, daha sonra Türkçe'ye Tercüme etmiştir.

      -Buhranlarımız. [2]

      -İslam’da Teşkilatı Siyasiye. [3]